22 marca obchodziliśmy Międzynarodowy Dzień Wody. Z tej okazji warto przyjrzeć się tematowi deficytu wody w Polsce. Nasz kraj znajduje się w grupie państw europejskich, którym grozi ten problem. Jesteśmy na końcu stawki pod względem jej dostępności w Europie. Średnia ilość wody przypadająca na jednego mieszkańca naszego kraju jest 2,5 razy mniejsza niż średnia europejska. Aby odpowiedzieć na to wyzwanie niezbędne jest prowadzanie polityki zrównoważonego rozwoju w zakresie gospodarowania zasobami wodnymi, w której polityka rolna i leśna odgrywa znacząca rolę.
Do rosnącego zagrożenia brakiem wody przyczyniają się nie tylko zmiany klimatyczne, lecz przede wszystkim działalność człowieka. Tereny zlewni – czyli obszary, z których woda spływa ciekami do jednego zbiornika, jak np. morza, rzeki i jeziora – zostały silnie przekształcone przez człowieka i nieprawidłowo zmeliorowane. To, w połączeniu z gwałtownymi deszczami, przedłużającymi się okresami suszy i wadliwymi działaniami hydrologicznymi powoduje, że większość wody przepada bezpowrotnie wraz ze spływem powierzchniowym .
Ochrona zasobów wodnych priorytetem
Rodzime zasoby wodne są na tyle niewielkie, że ich ochrona powinna stać się priorytetem krajowej polityki zrównoważonego rozwoju. Kurczenie się zasobów wody, a także pogarszanie się jej jakości, wymagają kompleksowego podejścia do jej ochrony – należy zadbać o jej efektywne wykorzystanie i wspierać rozwiązania temu sprzyjające. Zrównoważona gospodarka powinna służyć trwałości zasobów naturalnych, a więc także zasobów wodnych. Powinna zaspokoić różnorodne potrzeby: zaopatrzenie w wodę i odprowadzenie ścieków, wykorzystanie zasobów wodnych w celach energetycznych, żeglugowych, rolniczych, rybackich i turystycznych a także zapewnić odpowiednią ochronę przed żywiołem wodnym i skutkami suszy. Gospodarka wodna ma w tym ogromną rolę do odegrania. Nie stać nas na bezrefleksyjne marnowanie wody.
Oszczędzanie wody
Polskie zasoby odnawialne pochodzą z opadów i są one w 70 % wykorzystywane przez rolnictwo. Zatem to od przyjętego w Polsce kierunku rolnictwa i sposobu, w jaki zachowywać lub tracić będzie ono wodę, zależeć będzie ile jej zasobów będziemy mieli do dyspozycji. Należy ograniczać inwestycje mające na celu udrażnianie i regulowanie cieków,w konsekwencji przyspieszających odpływ wody ze zlewni i zwiększających ryzyko zarówno suszy na terenach rolniczych, jak i powodzi w dolnych odcinkach dużych rzek. Będzie to sprzyjać ochronie zasobów wodnych Polski i zapewni trwałość produkcji rolnej, a zatem bezpieczeństwo żywnościowe kraju.
Aby ograniczać problemy wodne naszego kraju należy przede wszystkim odtwarzać naturalne strefy retencjonujące wodę, próbować przywracać rzeki do stanu sprzed ich przekształcenia i przede wszystkim wprowadzać technologie, które pozwalają na ograniczanie dostawy ścieków do wód – zarówno pochodzących z przemysłu, jak i rolnictwa. Retencja,w uproszczeniu, oznacza „przedłużenie życia kropli wody”. Retencjonowanie wody stanowi gromadzenie zasobów wodnych i przetrzymywanie ich przez dłuższy czas w środowisku,a ekosystem leśny odgrywa tu niezwykle ważną rolę – w cyklu obiegu i magazynowania wody. Aby wspomóc ekologiczne funkcje lasów (zwłaszcza wodochronną) i ochronę przyrody, Lasy Państwowe od kilkunastu lat realizują różne projekty na rzecz zwiększania małej retencji.
Zrównoważony rozwój to jednak nie tylko oczyszczanie ścieków, ale również zbieranie wody deszczowej, aby oszczędzać i chronić zasoby wodne. Coraz większy akcent należy także położyć na recykling wody, na jej ponowne zużycie. W Polsce powinniśmy też przygotowywać się do zmian klimatu i problemów z dostępnością wody, szczególnie w miastach. Doskonałym narzędziem pozwalającym nam na szczeblu lokalnym walczyć ze zmianą klimatu i jej uciążliwymi konsekwencjami są parki i tereny zielone, które zatrzymują wodę, łagodząc skutki powodzi i suszy.
Jak leśnicy odpowiadają na problem deficytu wody?
Jako najpilniejsze zadania w zakresie gospodarowania wodą w lasach należy uznać współpracę między gospodarką leśną i gospodarką wodną, zwiększanie zdolności retencyjnych kompleksów leśnych, przedsięwzięcia dotyczące adaptacji lasów do zmian klimatycznych oraz opracowanie efektywnych narzędzi ekonomicznych wyceny usług ekosystemowych.
Jakie działania należy podjąć?
- Należy usprawnić zarządzanie wodami w lasach i usunąć przeszkody legislacyjne hamujące inicjatywy administracji leśnej dotyczące kształtowania zasobów wodnych, renaturyzacji cennych przyrodniczych obiektów i innych przedsięwzięć mających na celu przystosowanie lasów do zmian klimatycznych . W tym celu należy jednoznacznie określić kompetencje i zasady współpracy między administracją gospodarki leśnej i wodnej.
- Odczuwalne zmiany klimatyczne i związane z nimi zaburzenia w dotychczasowym obiegu wody, objawiające się m.in. zmniejszaniem się zasobów wodnych, a jednocześnie wzrastającym zagrożeniem powodzią i suszą, wskazują na potrzebę zwiększenia świadomości społecznej, w tym roli lasów w łagodzeniu tych niekorzystnych zjawisk.
- Wzrastająca rola lasów w ochronie biotycznych i abiotycznych elementów środowiska zmusza administrację leśną do podejmowania działań mających na celu odpowiednie kształtowanie i ochronę zasobów glebowych i wodnych, a także przedsięwzięć o charakterze edukacji przyrodniczo-leśnej. Pilne i konieczne jest więc opracowanie narzędzi do wyceny świadczonych usług pozaprodukcyjnych i mechanizmów uzyskiwania za nie odpowiedniej rekompensaty.
- Istnieje potrzeba dokonania przeglądu dokumentów prawnych dotyczących wzajemnych relacji las-woda (m.in. Prawo wodne, Ustawa o Lasach, Zasady Hodowli Lasu) w celu uściślenia zawartych w nich zapisów, sprecyzowania stosowanej terminologii, a także uaktualnienia ich treści w świetle współczesnych wyników badań naukowych i doświadczeń praktyki.
- Relacje las – woda w poszczególnych siedliskach leśnych są zróżnicowane, wymaga to więc uwzględnienia, w podejmowanych przedsięwzięciach, specyficznych warunków klimatycznych, morfologicznych i siedliskowych. Niezwykle ważne jest kontynuowanie przez Lasy Państwowe działań w zakresie małej i mikroretencji, a także zwrócenie większej niż dotychczas uwagi na rolę obiektów retencyjnych w zasilaniu wód podziemnych.
- Niezbędne jest opracowanie systemu monitorowania zjawisk hydrologicznych w lasach powiązanego z krajowym monitoringiem wód powierzchniowych i podziemnych. Monitoring dostarczający informacji o ilościowych i jakościowych zmianach zasobów wodnych w lasach jest podstawowym narzędziem wskazującym na stan, zagrożenia i potrzebę podejmowania przedsięwzięć ograniczających niekorzystne trendy w tym zakresie.
- W administracji leśnej należy zwiększyć stan kadrowy o specjalistów z zakresu gospodarki wodnej posiadających podstawową wiedzę dotyczącą gospodarki leśnej. Uczelnie wyższe powinny przygotować odpowiednią ofertę edukacyjną w tym zakresie.
Edukacja i współpraca
Stan gospodarki wodnej bije na alarm, dlatego duże znaczenie ma edukacja społeczeństwa z zakresu ochrony środowiska. Realizacja programu gospodarki wodnej, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, wymaga współdziałania różnych branż wykorzystujących zasoby wodne, współpracy z przyrodnikami oraz współdziałania ze społeczeństwem.
fot. wysokieobcasy.pl